(Col.: Coccinelidae)

معرفي آفت

 بيشترين خسارت اين آفت توسط حشرات كامل صورت مي گيرد كه از برگ و گلهاي چغندر به خصوص چغندر بذري تغذيه مي نمايد. به عقيده برخي از محققين لارو اين آفت از شته ها تغذيه نموده و مفيد مي باشد. برخي معتقدند اين كفشدوزك از گياهان خانواده “Chenopodiaceae” تغذيه مي نموده ولي اخيراً با توسعه كشت چغندر به اين گياه منتقل گرديده است.

حشرات كامل به رنگ زرد صدفي يا زرد نارنجي است كه روي سينه داراي 6 لكه تيره و روي هر بالپوش 10 لكه تيره دارد كه دو لكه كه در كنار سپرچه در قاعده بالپوشها قرار دارند. هر يك به تنهائي نيم دايره بوده و در موقع استراحت حشره با هم لكه گرد مشتركي مي سازند.

زمستان به صورت حشرات كامل در پناهگاههاي مختلف به سر مي برند. تخمها به صورت دسته هاي 20-15 عددي در زير برگ چغندر گذاشته مي شود. دورة جنيني 9-5 روز، دوره لاروي 40-35 روز و دورة شفيرگي 6-4 روز به طول مي انجامد.

اولين بار در تيرماه 1343 اين بيماري در منطقه اصفهان گزارش شده است .

نشانه‌ها

 اين پوسيدگي معمولاً پس از غده بستن ريشه چغندر و اغلب از اوايل تيرماه تا اواخر مردادماه در مزرعه ظاهر شده و به تدريج تا موقع برداشت محصول شيوع دارد و موجب پوسيدگي و مرگ كامل بوته مي‌گردد . نشانه بيماري بدين ترتيب بوده كه ابتدا پوسيدگي روي ريشه و در ناحيه طوقه گياه ظاهر مي‌شود پس از تاثير عامل بيماري و پيشروي آن رنگ طبيعي ريشه به قهوه‌اي متمايل به سياه مي‌گرايد و در نتيجه پوسيدگي از ناحيه طوقه شروع و به طور منظم و يا از يك طرف ريشه به انتهاي غده پيشروي مي‌نمايد . گاهي نيز ممكن است پوسيدگي از ساير قسمتهاي ريشه شروع شود و در نتيجه تغيير رنگ و فساد آوندهاي ريشه و قطع جريان شيره گياهي ابتدا برگهاي خارجي و سپس برگهاي داخلي آن پلاسيده و در سطح خاك قرار مي‌گيرند برگهاي جوان ديرتر از بين رفته و گاهي تا پس از پوسيدگي كامل ريشه هم روي بوته سرزنده هستند اغلب بر روي قسمتهاي پوسيده ريشه چغندر و بالاخص نزديك طوقه كه تا حدي خشك است پوشش قارچ به رنگ صورتي و در قسمت مرطوب پاين ريشه به رنگ سفيد مشاهده مي‌گردد .

کنترل .

آيش بندي زمين و برقراري تناوب زراعتي و كرتي نكاشتن زراعت در امر کنترل با اين بيماري موثر مي‌باشد .

در ايران سفيدك داخلي چغندر در سال 1349 توسط شهيدي از مناطق بجنورد و در سال 1353 توسط ابراهيمي و ميناسيان از رامين اهواز و بعداً از اصفهان در روي چغندر لبوئي توسط شيرازي گزارش شده است اين بيماري توسط دكتر اعتباريان در روي چغندر لبوئي و چغندر برگي در مناطق شهر ري، ورامين و گرمسار مشاهده شده است .

نشانه‌هاي بيماري   

تمام اندامهاي فوقاني بوته چغندر ممكن است به اين بيماري مبتلا گردد. موقعي كه كوتيلودون‌ها و گياهچه‌ها مبتلا مي‌شوند، رنگشان روشن‌تر از حالت طبيعي به نظر مي‌رسد . اندامهاي آلوده به طرف پايين متمايل مي‌گردند و در شرايط مرطوب در زير برگ پوشش قارچي تشكيل مي‌شود . در سطح فوقاني برگها لكه‌هائي به قطر حداكثر 4 سانتيمتر و به رنگ سبز روشن‌تر از قسمتهاي ديگر به وجود مي‌آيد و در زير همين لكه‌هاست كه كنيديوفر و كنبدي‌هاي عامل بيماري به رنگ خاكستري كركي بوجود مي‌آيد . در شرايط آب و هوائي خشك حاشيه برگها ممكن است به رنگ قرمز پريده در آيد، در شرايط مرطوب اواخر پاييز ، پوشش قارچي روي تمام برگهاي جوان و دمبرگ را مي‌پوشاند . برگهاي مبتلا كوچك و ضخيم‌تر از معمول و حاشيه آنها به طرف پايين بر‌مي‌گردند اگر ريشه‌هاي چغندر براي بذرگيري در زمين باقي بماند، در بهار سال بعد علائم روي ساقه‌هاي گلدار بوته‌هاي مبتلا به بيماري ظاهر مي‌گردد. رشد تمام برگها متوقف شده پيچيده و ضخيم مي‌شوند . ساقه‌هاي  گلدار كوتاه مانده و مي‌پيچند ، كاسبرگها متورم مي‌گردند و در شرايط مرطوب پوشش قارچي بر روي تمام قسمتهاي مبتلا تشكيل مي‌شود . گل آذين متراكم شده و برگها به صورت جاروي جادوگر در مي‌آيد .

عامل بيماري سفيدك داخلي چغندرPeronospora farinose  f.Sp. betae  مي‌باشد.      

كنيدي‌های قارچ در برابر سرما مقاومت دارند و در سرماي 12- درجه سانتيگراد به مدت 24 ساعت از بين نمي‌روند . عامل بيماري ممكن است به صورت اسپور يا اغلب به صورت ميسليوم در ريشه‌ها و يا در بذر زمستان گذراني می نمايد  .

بيماري پيچيدگي و تورم رگبرگهاي چغندر كه به انگليسي Curly top گفته مي‌شود .

بيماري در چغندر كاري‌هاي فارس بسيار شايع و در اكثر مزارع تا حدود 90 درصد آلوده مي‌باشد.

 نشانه‌ها

اولين علائم بيماري عبارتند از لوله شدن برگهاي جوان داخل بوته است و به عبارت ديگر برگها در امتداد دمبرگها لوله مي‌شود رگبرگهاي فرعي شفاف و متورم شده و در سطح زيرين برگها برآمدگي‌هايي بوجود مي‌آيد و خارهاي 1 تا 2 ميليمتري تشكيل مي‌گردد و سرانجام رنگ گياه زرد خواهد شد .

 نشانه‌هاي ظاهري بيماري روي برگهاي پير پس از دو هفته بروز خواهد نمود . با پيشرفت بيماري برگهاي زرد ، پژمرده و سرانجام مي‌ميرند . برگهاي چغندر قند برگهاي گياه آلوده قطرات چسبنده ، لزج و شفافي ديده مي‌شوند كه پس از چندي قهوه‌اي و سپس سياهرنگ مي‌گردند و تشكيل پوسته‌هائي را مي‌دهند . اين قطره‌ها از دمبرگ ، رگبرگ اصلي و يا رگبرگهاي فرعي ترشح مي‌گردند. قبل از آنكه بوته چغندر بميرد به طور غير طبيعي ريشه‌هاي كوچكي روي غده به وجود مي‌آيد و بدين سبب اين نشانه را Hairy root و يا Wooly root مي‌نامند .

در برش عرضي ريشه چغندر آلوده حلقه‌هاي متحد المركزي به رنگ سياه ديده مي‌شود كه در فواصل آنها بخشهاي روشن قرار دارند . در برش طولي اين دواير به صورت نوارهاي طولي ديدهمي‌شود .

عامل بيماري ويرسي است از تیپ جنسCurtovirus به ابعاد 30*18 نانومتر ، به وسيله عصاره گياه منتقل نمي‌شود . ويروسي است پايا كه در عصاره برگ چغندر براي مدت هفت روز در برگ چغندر خشك براي مدت چهارماه و در بدن زنجره ناقل كه خشك شده باشد تا 6 ماه بيماريزايي خود را حفظ ميكند .    

ويروس عامل بيماري توسط حشرات ناقل منتقل مي‌گردد و در ايران زنجره هاي جنس  Neoaliturus به عنوان ناقلين اين ويروس شناخته شده اند . اين حشرات زمستان را به صورت حشره بالغ در پناه بوته‌هاي چغندري كه در زمين باقي مانده ، همچنين بوته هاي علفهاي هرز مختلف بالاخص شور ، شوره ، عنبر بو ، نان گرگ و درمنه مي‌گذرانند .

 ويروس به وسيله تخم زنجره و همچنين به وسيله بذر منتقل نمي‌شود .

کنترل

براي کنترل با بيماري بايد سعي نمود حشرات ناقل كنترل شوند