{RandomTxt}

برنامه تولید محصول سالم در کشور

25 بهمن 1391 | بازدیدها: 67 234

قسمت اول

استفاده بی­رویه از کود­های شیمیایی و سموم دفع آفات در کشور و باقی ماندن این ترکیبات در محصولات سبب شده است تا اصلی­ترین راهبرد مهم برای توسعه کشاورزی در کشور، در وهله اول، افزایش سطح سلامت جامعه با اولویت قرار گرفتن تولید محصول سالم و در وهله بعد، تولید محصول ارگانیک باشد. از پشتوانه‌های قانونی اجرای برنامه تولید سالم در كشور، می­توان به تکالیف برنامه پنجم توسعه در تحت پوشش قرار گرفتن حداقل 25 درصد سطح تولید به محصولات سلامت تا پایان برنامه پنجم و نیز، ماده 29 قانون افزایش بهره­وری در بخش کشاورزی، مبنی بر کنترل کیفی، بازرسی و صدور گواهی کیفیت برای محصولات كشاورزی و تعریف استانداردها و معیارهای فرآیند تولید تا عرضه اشاره کرد. هدف نهایی اجرای برنامه تولید سالم در كشور، سوق دادن داوطلبانه کشاورزان به سمت تولید محصول سالم در کشور با استفاده از امکانات غیردولتی است، به نحوی که برنامه به طور داوطلبانه ادامه یافته و کشاورزان به این باور می‌رسند كه به منظور ایجاد اطمینان‌خاطر در مصرف‌کنندگان باید به تولید محصول سالم روی آورده و به عرضه آن در بازار بپردازد.

تعریف محصول سالم

اما محصول سالم در آیین‌نامه اجراییبند "ب" ماده (61) قانون برنامه چهارم توسعه، به محصولی تعریف گفته می‌شود که عاری از عناصر و ترکیبات سمی و آلاینده بوده و یا با رعایت حداکثر باقی‌مانده مجاز (MRLs) تولید شده باشد. با استناد به این تعریف، می­توان گفت محصول سالم یا می­تواند ماحصل اعمال دستورالعمل‌ها و روش‌های تولید ارگانیك (کشاورزی زیستی) باشد که در این حالت عاری از عناصر و ترکیبات سمی و آلاینده است و به آن محصول ارگانیک اطلاق می‌شود یا محصول به دنبال اعمال سایر دستورالعمل‌ها و روش‌های تولیدی به دست آورده باشد و عناصر و ترکیبات سمی و آلاینده در محصول كمتر از حداکثر باقی‌مانده مجاز (MRLs) باشد که یکی از این دستورالعمل­ها، GAP (GOOD AGRICULTURAL  PRACTICES  )یا عملیات خوب كشاورزی است که به تولید محصول GAP منتهی می‌شود.

تفاوت محصول GAP و محصول ارگانیک

 محصول GAP و محصول ارگانیكهر دو بر اساس اعمال استانداردهای خاص برای رسیدن به محصول سالم، تولید می­شوند. لیكن از نظر شیوه و روش، فرق عمده‌ای در اجرا دارند. محصول GAP، محصولی است كه می‌توان آن را در هر مزرعه­ای تولید نموده و ضرورت و الزام تولید آن كنترل و بازرسی فرآیند تولید تا عرضه بر اساس استانداردهای عملیات خوب کشاورزی است. این محصول که توسط یک نهاد بازرسی یا گواهی‌کننده تأیید و گواهی می­شود، دارای حد مجاز آلاینده‌ها و باقی‌مانده سموم و فلزات سنگین و... بوده و سالم است. اما محصول ارگانیك، نتیجه نهایی کشاورزی زیستی (ارگانیک ) می‌باشدكه می­توان در مزارع و باغ‌هایی با استقرار شرایط وی‍‍ژه و اعمال مدیریت خاص و پس از طی یك فرآیند گذار به مرحله تولید به آن دست یافت. ازاصول مهم كشاورزی زیستی (ارگانیك) منع كاربرد نهاده‌های شیمیایی مصنوعی مانند آفت‌كش‌ها، كودهای شیمیایی و افزودنی‌های شیمیایی در تولید محصول است، به طوری که همه مراحل تولید شامل تقویت زمین، کاشت و برداشت با استفاده از نهاده‌های ارگانیک نظیر بذور و نهال ارگانیک، کود­های زیستی، کمپوست­ها، حشرات سودمند و میکروارگانیسم­های مفید صورت می­گیرد. کشاورزی ارگانیک در واقع یک نظام مدیریت جامع‌نگر است که موجب افزایش سلامت کشت بوم از نظر تنوع زیستی، چرخه طبیعی عناصر غذایی و فعالیت میکروبی و زیستی خاک می­شود و سلامت خاک، اکوسیستم و انسان را توأم با هم تضمین می‌کند. محصول ارگانیکی که توسط یک نهاد بازرسی یا گواهی‌کننده، تأیید و گواهی گردیده است محصولی عاری از عناصر و ترکیبات سمی و آلاینده است و سالم می‌باشد.

اهداف استقرار GAP

اهداف نهایی استقرار GAP عبارتند از:

  • به حداقل رساندن آلودگی های فیزیکی، شیمیایی، میکروبیولوژی در محصول به منظور تأمین امنیت وایمنی مواد غذایی 
  • ردیابی معکوس محصول
  • ارتقاء کیفیت و به ویژه کیفیت بهداشتی محصول تولیدی
  • بهبود راندمان مصرف و کاربرد عوامل و منابع تولید
  • کاهش مصرف ترکیبات شیمیایی در تولید
  • به حداقل رساندن اثر تخریبی فعالیت های کشاورزی بر محیط زیست
  • اجرای IPM در تولید محصولات کشاورزی
  • ـ تضمین کارفرما برای توجه به سلامت و ایمنی کارگران


استاندارد­های ملی عملیات خوب کشاورزی ایران گپ

در دنیا استانداردهای معتبری در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای عملیات خوب كشاورزی تدوین شده است. جمهوری اسلامی ایران نیز از این حركت جهانی استقبال نمود و با تأكید بر اعمال استانداردهای كنترل كیفی تولیدات و فرآورده‌های كشاورزی در تدوین قوانین برنامه پنجم توسعه، گام­های اولیه را در این مسیر با تدوین استانداردهای ملی  تولید محصولات کشاورزی براساس عملیات خوب كشاورزی ایران گپ برداشت. از سوی دیگر، از آنجایی كه ملاك عمل و شاخص تشخیص سلامت محصول و آزمون میزان باقی‌مانده آلاینده‌ها در محصولات كشاورزی‌، انطباق آنها با حدود مجاز(MRLs)  می‌باشد، یکی دیگر از اقدامات خوب صورت گرفته توسط وزارت جهاد کشاورزی و سازمان ملی استاندارد ایران، تدوین حدود مجاز باقی‌مانده سموم و آفت‌کش‌ها و فلزات سنگین در محصولات کشاورزی به صورت استاندارد‌های ملی است.

الزامات شرکت­های بازرسی‌کننده

در تولید و عرضه محصولات سالم و گواهی شده، دو نكته زیر به عنوان الزام شركت‌های بازرسی‌كننده مورد توجه ویژه می‌باشد؛ 

1ـ  داشتن پروانه و گواهی‌نامه بازرسی "بازرسی فرآیند تولید تا عرضه محصولات كشاورزی " از سوی مركز ملی تأیید صلاحیت سازمان ملی استاندارد ایران براساس استاندارد ISO/IEC 17020 كه محصول تولیدی را از زمان كاشت تا زمان عرضه براساس الزامات استانداردهایG.A.P تحت مراقبت و بازرسی داشته باشند و

2ـ داشتن پروانه نمونه‌برداری و بازرسی در زمینه "مواد غذایی، محصولات كشاورزی و روغن‌های گیاهی" از سوی سازمان ملی استاندارد، كه براساس این پروانه، مجاز به " نمونه‌برداری و بازرسی و صدور گواهینامه بازرسی انطباق محصولات كشاورزی با استانداردهای ملی" بوده و دارای صلاحیت و توان فنی و اجرایی برای صحه‌گذاری،از طریق نمونه‌برداری و تحلیل نتایج آزمون، صحت انجام بازرسی فرایند تولید تا عرضه عملیات مناسب كشاورزیG.A.P   مورد پایش و ارزیابی می‌باشند.

با توجه به دو نكته فوق، به استناد گواهی‌نامه بازرسی شركت‌های ذی‌صلاح، مشخصات كارگزار و نام تولیدكننده و محل تولید و نوع محصول توسط كارگزار بر روی برچسب قید می‌گردد و بدین‌ترتیب شركت بازرسی و كارگزار، قابل شناسایی بوده و پاسخگو می‌باشد.

نحوه اخذ گواهی GAP برای تولید کنندگان متقاضی دریافت این گواهی

تولیدکنندگانی که متقاضی اخذ گواهی GAP می‌باشند، می‌توانند به مدیریت‌های جهاد كشاورزی شهرستان یا مدیریت‌های حفظ نباتات، باغبانی، زراعت سازمان‌های جهاد كشاورزی استان‌ها و یا اتحادیه مركزی نظارت و هماهنگی تعاونی‌های روستایی و كشاورزی مراجعه نمایند و بازرسی فرایند تولید تا عرضه تولیدات خود بر‌اساس عملیات خوب کشاورزی GAP، توسط شركت‌های بازرسی تأیید صلاحیت‌شده سازمان ملی استاندارد درخواست نموده و یا تقاضای خود را مستقیماً به شركت بازرسی ذی‌صلاح ارائه نمایند. شرکت بازرسی براساس فرآیندهای بازرسی تعریف شده، نسبت به بازرسی و کنترل اجرای عملیات خوب کشاورزی در تولید محصول براساس چک‌لیست‌های مدون و ارزیابی انطباق تولیدکننده با الزامات تعیین‌شده در استاندارد GAP اقدام می‌نماید.

داشتن گواهی برای تولیدکنندگان فرصت‌های گوناگونی را در پی دارد

در شرایط پیشرفته جهانی امروز، که مصرف‌کنندگان بیش از گذشته به سلامت خود و کیفیت محصولی که می‌خرند و مصرف می‌کنند اهمیت می‌دهند و تمایل دارند از صحت سلامت محصول اطمینان حاصل كنند، داشتن گواهی ضمن تسهیل دسترسی و ورود به بازارهای عرضه محصول، کمک می‌کند که یک محصول از محصولات دیگر متمایز باشد و فرصت و اعتبار خوبی را برای تبلیغ محصول در بازار ایجاد می‌نماید و منجر به افزایش قیمت، نسبت به محصولات مشابه عادی می­گردد.

راه شناسایی محصول GAP در بازار

تولیدكنندگان محصولات كشاورزی كه از طریق بازرسی فنی تولید تا عرضه، موفق به اخذ گواهی‌نامه بازرسی فرآیند براساس استانداردهای GLOBAL G.A.P شده‌اند، می‌توانند از علامت تجاری GLOBAL G.A.P در ارتباطات تجاری- تجاری و یا به منظور ردیابی، یا شناسایی و امكان تفکیک از سایر تولیدات مشابه در محل تولید استفاده نمایند اما این علامت هرگز نباید بر روی محصول، بسته‌بندی مصرف‌کننده محصول و یا حتی نقاط عرضه که در ارتباط مستقیم با محصولات است، استفاده گردد. فقط از یک كد ردیابی كه به استناد گواهی‌نامه بازرسی شركت‌های ذی‌صلاح، مشخصات كارگزار و نام تولیدكننده و محل تولید و نوع محصول بر روی برچسب قید می‌گردد و برای هر تولیدكننده منحصر به فرد است و علامت تجاری GLOBAL G.A.P را در برندارد، بر روی محصولات یا بسته‌بندی نهایی در نقاط فروش می­توان استفاده کرد.